La Cinquième Saison

Maskers en ratels
Maskers en ratels

De zaal druppelde langzaam vol met mannen (en een enkele vrouw) met bijna allemaal een groot glas trappistenbier in de hand. Er werd uitsluitend frans gesproken onder elkaar. Tien minuten later dan aangekondigd begon de film “La cinquième saison” die zich geheel afspeelt in een geïsoleerd Belgisch dorpje in de Ardennen.

Rituelen, de hele film gaat over rituelen. We denken allemaal dat carnaval een katholiek spektakel is maar de oorsprong gaat veel verder terug dan het Christendom oud is. Met het carnaval wordt het afscheid van de winter gevierd om zo de weg vrij te maken voor de lente en het nieuwe leven. Alle ellende en armoede die de afgelopen winter heeft gebracht moet ritueel worden afgesloten. Dat gebeurt o.a. door het verbranden van grote stapels dennenhout en het maken van veel lawaai. Met maskers op en ratels in de hand worden de boze geesten verjaagd. Zang en dans horen hierbij. In sommige streken werd het carnaval ook wel het vijfde seizoen genoemd.

Maar de lente komt niet. De hoge stapel dennenbomen wil niet branden. De natuur heeft er een punt achter gezet. Ze wil niet meer. Het blijft maar sneeuwen en stormen en men vraagt zich vertwijfeld af hoe dat komt. Er moet een schuldige gevonden worden.
Voor het grote feest is een man met zijn zoon van “buiten” gekomen. Ze wonen in een caravan en verkopen eigen honing en drank. Meer het idee van de oude marskramers die van kermis naar kermis trokken met hun koopwaar. Maar als hij nieuwe honing wil oogsten blijkt date zijn bijen ook niet meer willen, ze produceren geen honing meer. En als bijen het niet meer doen is er ook geen bestuiving meer en doet niets het meer. Als dan een bekende dorpsboer tijdens het strooien van tonnen kunstmest over zijn akkers in zijn tractor sterft is de maat vol. De schuldige is de buitenstaander, de man in de caravan. De onderbuik regeert. De gemeente laat van zich horen, wordt opstandig. Gelukkig wordt tijdens de begrafenis aan de oproep rustig te blijven, gehoor gegeven. Dat het daarna toch nog slecht met hem afloopt voel je gedurende de hele film.
La Cinqième Saison is een feest voor oog en oor. De beelden zijn rauw en mooi tegelijk. De zware grijze natuurstenen Ardense huizen lijken één met de natuur. Er zit bovendien veel beeldrijm in de film, de beeldcomposities zijn om van te smullen. Hij is traag, soms héél traag. Vaak lijken scenes op bewegende foto’s. Er gebeurt soms minuten helemaal niets. Er is nergens ook maar één sprietje groen te bekennen. De zaden ontkiemen niet meer. Het landschap is gehuld in een apocalyptische nevel. Lente, zomer en herfst zijn identiek aan de winter. De seizoenen doen het ook niet meer.
Personen bewegen zich soms heel kunstmatig als volgen zij een zorgvuldig uitgetekende choreografie. Een gevecht wordt een ballet. Vaak vormen zij ook stillevens en doen denken aan schilderijen van Breughel en Jeroen Bosch. Men is radeloos, gaan insecten eten. Een dorpsmeisje ruilt seks voor een pak suiker of zout.
De muziek speelt ook een belangrijke rol. Soms huilt de muziek met de bomen mee. Aan het eind klinkt uit de Johannes Passion van J.S.Bach: “Herr, under Herrscher” als ultieme wanhoopskreet. Het licht gaat uit.

Regie: Peter Brosens, Jessica Woodworth
Herkomst: België, Frankrijk, Nederland
Jaar: 2012

Paradies Liebe

filmhuis
filmhuis

“Was will das Weib?” vroeg Freud zich aan het eind van zijn leven vertwijfeld af. Deze kreet borrelde bij mij naar boven toen ik onderweg naar huis in de bus zat na te denken over de film die ik zojuist had gezien. Paradies Liebe van Ulrich Seidl.
Volslanke vrouwen die hun vakantie vieren in Kenia, in een omheind en bewaakt vakantieparadijs, waar verder weinig te beleven valt. Het enige waar deze dames op uit zijn is betaalde seks met zwaargeschapen negers. Bij beteaalde seks gaat het hier niet om mannen die betalen, maar de vrouwen die diep in de buidel tasten om seks te hebben.
De hoofdrol wordt gespeeld door Teresa (?), een 50 jarige gescheiden moeder van een puberende dochter.
Ze werkt met geestelijk gehandicapten volgens de openingsscène. Waarom moeten we dat weten? Het karakter van Teresa wordt tijdens de twee uur durende film verder nergens uitgediept. Misschien moeten we uit haar naam en beroep de conclusie trekken dat het verder wel goed zit met Teresa? De vraag van het waarom dringt zich vaker op.
Het vakantiepark is helemaal van de buitenwereld afgesloten. Binnen, in een decor van een zebra gestreept interieur, worden de gasten vermaakt. Buiten op het afgeschermde strand liggen de gasten te bakken. Achter een afzetting van touw staan jonge Keniaanse mannen geduldig te wachten tot iemand deze grens overschrijdt. Daar begint het spel van de verleiding. Bijouterieën, boottochtjes, kamelen- autoritjes of achterop de motor. Alles kan. Niets moet. Het heeft de sfeer van vrijblijvendheid maar dat is het niet. Teresa laat zich verleiden, laat zich meenemen naar de woning van haar beschermer en laat zich verwennen. Ze krijgt wat ze wil, en behalve de seks lijkt ze vooral te genieten van alle aandacht. Haar naïviteit is soms ontroerend. Totdat er ineens problemen ontstaan. Meneer wil geld, voor het kind van het zielige zusje die door haar man is verlaten, voor het schooltje van zijn andere zus. En Teresa geeft, ze geeft veel. De “relatie” eindigt omdat zij niet genoeg geeft. Dat gebeurt niet één keer maar meerdere malen. Teresa heeft geen last van voortschrijdende inzichten. Eenzaamheid is misschien ook een thema.
De film voelt vaak erg ongemakkelijk. Er wordt soms denigrerend en racistisch gesproken over negers waar ze zelf bij zijn, want “ze verstaan ons toch niet”, en dat is maar de vraag. De dames gedragen zich soms superieur en koloniaal ten opzichte van hun prooien vind ik. Vooral tijdens een van de laatste scenes waarin drie vriendinnen op de verjaardag van Teresa, bij wijze van cadeau, een jonge bijna blote neger meenemen waar ze zich op bed mee gaan vermaken. De brutaalste van het stel bindt een roze strik om de zwarte piemel die maar niet stijf wil worden ondanks alle pogingen. Hij wordt betaald en weggestuurd. Is dat humor? Het is een beschamende situatie. Misschien wel net zo beschamend dan wanneer 4 b(r)allerige studenten of bankenbobo’s zich met een vrouwelijke prostituee vermaken tijdens een intiem feestje.
Het enige leuke aan de film is de manier waarop de vriendinnen van Teresa over hun eigen lichaam babbelen. Ze zijn dik en hebben hangtieten en ze doen daar zelf helemaal niet moeilijk over, integendeel.
Ik weet niet precies welk verhaal Ulrich Seidl ons met deze film wil vertellen. Ik zie wat er gebeurt maar ik mis achtergronden en motieven. Waarom doen de mensen de dingen die ze doen in deze film. Als deze vrouwen alleen maar seks willen pak het dan goed aan, doe niet zo klungelig. Loop niet als volwassen vijftiger als een puber in de val van je zelfgekozen loverboy.
Was will das Weib?
Twee uur vond ik heel erg lang. Mijn buurvrouw waarschijnlijk ook want die begon na een half uurtje zowat onafgebroken te sms’en of te twitteren. Wel storend hoor zo’n verlicht schermpje en het bijna onhoorbaar geklik van nagels op toetsjes naast je.

Over ouder worden

“Amour” is een confronterende film die gaat over het ouder worden. We willen allemaal graag oud worden en gezond blijven. Vooral dat laatste is heel belangrijk. “Nog vele jaren in goede gezondheid”, staat er vaak op verjaardagskaarten geschreven. Deze film gaat niet alleen over het ouder worden maar ook over een naderende dood. We gaan allemaal dood, niemand uitgezonderd. Hebben we het daar wel eens over met mensen die ons dierbaar zijn of schuiven we dat liever vooruit? Als je jong bent is dit nog allemaal de “ver-van-mijn-(sterf)bed-show” maar naarmate je ouder wordt dringt die gedachte zich vaker op. Het komt onvermijdelijk op je af, maar hoe komt het? Als je “geluk” hebt krijg je een hartstilstand of leg je het loodje in het verkeer. Heel vervelend voor de nabestaanden maar wie weet hoeveel narigheid jou bespaard is gebleven.
Over die narigheid gaat deze film. We zien in een gelukkig ouder echtpaar in goeden doen. In het begin van de film zie je het paar in een concertzaal bij een optreden een jonge pianist, een succesvolle leerling van mevrouw. Thuis wordt er over nagepraat en het leven kabbelt rustig voort zoals dat bij oudere echtparen vaker gebeurt. Ze bewonen een schitterend ruim bemeten appartement met lift en conciërge-echtpaar. De vrouw echter wordt plotseling getroffen door een herseninfarct. Twee zelfs. De eerste is een bijna onopgemerkt moment van afwezigheid, de tweede is ernstiger en zorgt voor een gedeeltelijke verlamming. We zijn getuige van het hele proces van aftakeling, ontreddering, afhankelijkheid, decorumverlies. De echtgenoot verzorgt zijn vrouw desondanks heel liefdevol, bijgestaan door ingehuurde professionele hulp. Maar ze zijn beiden de regie over hun leven volledig kwijt.
Het is geen vrolijke film, hij zet je behoorlijk aan het denken, althans mij. Wat zou ik doen in zo’n situatie? Welke stappen moet ik zelf nemen en op welk moment?
De hele zondag waren alle voorstellingen volledig uitverkocht en de zaal was meesttijds muisstil.

Deze film draait momenteel in het Filmhuis Den Haag